Kısmi integral alma yöntemi, iki ya da daha fazla ifadenin çarpımı şeklinde yazabildiğimiz fonksiyonların integralini bulmada kullanılır. Bu yöntemde amaç integrali kolay alınamayan bir ifadeyi integrali kolay alınabilecek bir ifadeye dönüştürmektir.
Kısmi integral alma yöntemi türevde gördüğümüz çarpma kuralına dayanır.
İki fonksiyon arasındaki türev çarpma kuralını yazalım.
Tarafların integralini alalım.
İntegral türevin ters işlemi olduğu için eşitliğin sol tarafı sadeleşir.
Buna göre, integrali kolay bir şekilde alınamayan bir ifadeyi kırmızı ifadeye benzetebiliyorsak ve bu doğrultuda (birinci çarpanın türevini ve ikinci çarpanın integralini alarak) oluşan mavi ifadenin integrali kolay bir şekilde alınabiliyorsa kırmızı ifadenin integralini aşağıdaki formülle, kırmızı ifade yerine mavi ifadenin integralini alarak bulabiliriz.
Kısmi integral alma yönteminin adımlarını bir örnek üzerinden inceleyelim.
Aşağıdaki integral işleminin sonucunu bulalım.
Adım 1: İfadeyi oluşturan iki fonksiyon belirlenir.
İşlemde çarpımı alınan ifadeler
Adım 2: Fonksiyonlardan hangisinin
Bu kararı verirken amacımız,
Adım 3:
Bu yöntemin son adımında integral sabitini ekleyeceğimiz için bu adımda
Adım 4: Tüm fonksiyonlar kısmi integral formülünde yerine konur ve integral işlemi yapılır.
Görebileceğimiz gibi, bir integral işleminin sonucunu diğer bir ifadenin integralini alarak bulmuş olduk.
Fonksiyonlardan hangisinin
Kısmi integral alma yöntemi formülünü aşağıdaki gibi daha sade şekilde de ifade edebiliriz.
Yukarıdaki formüle aşağıdaki değişken değiştirmeleri uygulayalım.
Bu değişkenleri formülde yerine koyalım.
Kısmi integral alma yöntemini kullanabileceğimiz birkaç örnek yapalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
Kısmi integral alma yöntemi belirli integrale aşağıdaki şekilde uygulanabilir.
Kısmi integral alma yöntemini belirli integrale uygulayacağımız bir örnek yapalım.
Bu formülü belirli integrale aşağıdaki şekilde uyarlayabiliriz.
Bazı ifadelere kısmi integral alma yöntemi birden fazla kez uygulanarak ifadenin integrali alınabilir.
Yöntemin bu formdaki ifadelere uygulanmasına bir örnek verelim.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
İntegralini almamız gereken kırmızı ifadede
Bu ifadenin yukarıda yine kısmi integral alma yöntemiyle bulduğumuz integralini kullanalım.
İntegral sabitini de eklediğimizde aşağıdaki sonucu elde ederiz.
Aşağıdaki formdaki diğer bazı ifadelere kısmi integral alma yöntemi tekrarlı uygulandığında ifade integrali alınabilir bir forma gelmez, ancak ikinci uygulamada cevabı aranan integral ifadesi tekrar elde edilir ve bu şekilde ifadenin integralini almaya gerek kalmadan ifade yalnız bırakılarak sonuç bulunur.
Yöntemin bu tip ifadelere uygulanmasına bir örnek verelim.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
İntegralini almamız gereken kırmızı ifade hala integralini alabileceğimiz bir formda değildir. Aynı yöntemi kırmızı ifadeye tekrar uygulayalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
İntegralini bulmak istediğimiz orijinal ifade için elde ettiğimiz tüm formülü yazalım.
İntegralini bulmak istediğimiz ifadenin eşitliğin her iki tarafında da bulunduğunu görebiliriz. Bu iki ifadeyi tek tarafta toplayalım.
Tarafları ikiye böldüğümüzde istediğimiz sonucu integral işlemine gerek kalmadan buluruz.
Bazı ifadelerin integrali kısmi integral alma yöntemi ile birlikte diğer yöntemlerle de bulunabilir, ancak farklı yöntemlerle alınan integraller farklı sonuç verebilir. Bu bölümde bu farklı sonuçların aslında eşit olduklarını ve birbirlerinden sadece integral sabiti kadar farklılaşabileceklerini göstereceğiz.
Önce bir örnek fonksiyonun integralini kısmi integral alma yöntemi ile bulalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
Şimdi aynı fonksiyonun integralini değişken değiştirme yöntemi ile bulalım.
İfadeye aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
İfadenin integralini alalım.
Bulduğumuz iki sonuç farklı gözükseler de birbirine eşit olduklarını gösterelim.
İlk yöntemle bulduğumuz sonucu
İkinci yöntemle bulduğumuz sonucu da
Her ne kadar bu örnekte birebir aynı iki sonucu elde etmiş olsak da, farklı örneklerde bulacağımız sonuçlar sabit bir terim (integral sabiti) kadar birbirinden farklı çıkabilir.
Türev çarpma kuralının üç fonksiyonun çarpımına aşağıdaki şekilde uygulanabileceğini görmüştük.
Üç fonksiyon arasındaki türev çarpma kuralını yazalım.
Tarafların integralini alalım.
İntegral türevin ters işlemi olduğu için eşitliğin sol tarafı sadeleşir.
Buna göre, integrali kolay bir şekilde alınamayan üç çarpanlı bir ifadeyi kırmızı ifadeye benzetebiliyorsak ve bu doğrultuda oluşan mavi ifadelerin integrali kolay bir şekilde alınabiliyorsa kırmızı ifadenin integralini aşağıdaki formülle, kırmızı ifade yerine mavi ifadelerin integralini alarak bulabiliriz.
Logaritma üs kuralını uygulayalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini almak için tekrar kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
Bulduğumuz sonucu ilk kısmi integral sonucunda yerine koyalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
Sınır değerlerini yerine koyarak belirli integral değerini bulalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
Sınır değerlerini yerine koyarak belirli integral değerini bulalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
Sınır değerlerini yerine koyarak belirli integral değerini bulalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
Sınır değerlerini yerine koyarak belirli integral değerini bulalım.
Soruda verilen değerleri yerine koyalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
Kosinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
Son terimdeki integrali bulmak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
Bulduğumuz sonucu ilk kısmi integral sonucunda yerine koyalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimdeki integrali bulmak için aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
İfadenin integralini alalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Sınır değerlerini yerine koyarak belirli integral değerini bulalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
Sinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
Değişken değiştirme uygulayalım.
Her iki tarafın diferansiyelini alalım.
İntegral ifadesini
Bu ifadenin integralini almak için kısmi integral yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
İfadede
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmı integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
Pisagor özdeşliği ile
İkinci terimin integralini alalım.
Birinci terime
Sekant fonksiyonunun bir kuvvetini ayıralım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Bu ifadeyi soruda değeri istenen ifadede yerine koyalım.
Bulduğumuz
İkinci terim soruda değeri istenen ifadeye eşittir.
Eşitliğin her iki tarafını 2'ye bölelim.
Üslü ifadenin açılımını yazalım.
Terimlerin ayrı ayrı integralini alalım.
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
Son terimin integralini alalım.
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
Belirli integralin
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
Buna göre
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.